Araç çubuğuna atla

Kaygı, korku, huzursuzluk: Deprem sonrası travmaya dikkat

30 Ekimde meydana gelen İzmir zelzelesi, fizyolojik ve duygusal durumları da etkiledi. Maltepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sıhhati ve Hastalıkları Anabilim Kısmı Dr. Öğretim Üyesi Psikiyatr Gresa Çarkaxhiu Bulut ve Maltepe Üniversitesi Sokakta Yaşayan ve Çalışan Çocuklar İçin Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü, Psikoloji Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Özden Bademci zelzelenin ruhsal tesirlerini kıymetlendirdi.

En kısa müddette günlük rutinlerinize dönün

Dr. Öğr. Üyesi Gresa Çarkaxhiu Bulut, sarsıntı üzere doğal afetlerin insanlarda “tehlike” sinyalleri oluşturarak birçok farklı duygusal ve davranışsal belirtiyi tetikleyebileceğini söyleyerek, bu belirtiler ortasında telaş ve dehşetin beraberinde getirdiği tedirginlik, huzursuzluk, gerginlik, basitçe öfkelenme, karar alma ve odaklanma zahmetleri, yorgunluk ve uyku/iştah düzensizliklerinin sayılabileceğini anlattı. Bulut, “Bu reaksiyonların birçok geçicidir. Bu periyotta kendinizin ve yakınlarınızın fizikî güvenlik ve ihtiyaçlarının karşılandığı yerlerde bulunmak, sevdiklerinizle irtibat kurmak, beslenme ve uyku tertibinizi müdafaaya çalışmak, mümkün olan en kısa müddette günlük rutinlerinize dönmek fizikî ve ruhsal sıhhat için epeyce önemlidir” dedi.

Afet sırasında en büyük olumsuzluğun “ne yaşanıyor olduğu” ya da “o anda ne yapacağını bilememek” yani belirsizlik olduğunu vurgulayan Bulut, toplum sıhhati açısından sarsıntıdan evvel insanların, sarsıntıda yaşanabilecekler ve sonrasında yapılacaklar konusunda eğitilmesinin, travmayla baş etmeyi kolaylaştırıcı tesiri olduğunu belirtti. Bulut, sarsıntıdan sonraki birinci haftalarda olağan günlük yaşama dönmekte zorlanılıyor, gün içerisinde sık sık olay anı zihinde tekrar canlandırılıyor, yorgunluk, tedirginlik, uyku ve iştah düzensizlikleri azalmak yerine artarak devam ediyorsa, bunlara keyifsizlik, hissizlik ya da baş ağrısı ve karın ağrısı üzere bedensel belirtiler eklendiyse, kesinlikle profesyonel dayanak alınmasını önerdi.

Afet sonrasında çocuk ve gençlerde en çok rastlanılan belirtilerin huzursuzluk, kolay öfkelenme, ağlama, irkilme, uyku-iştah düzensizlikleri, dikkati sürdürme zorlukları, bakım verenlerden ayrılma zahmetleri, ilgi ve temas gereksiniminde artış, olayla ilgili sıkça soru sorma ve küçük çocuklarda kazanılmış maharetlerde süreksiz kayıplar görüldüğünü belirten Bulut, şunları önerdi:

“Travmatik olay sonrasında yaşanan tasaların birçok vakit içerisinde hafifler. Dertlerin azalmasını ve çocukların bu olağandışı durumla baş etmesini kolaylaştırmanın yolları ortasında; çocukların istedikleri vakit yaşadıkları olayı ve hisleri söz etmesine imkan sağlayan inançlı ortamlar sağlanması, sarsıntıyla ilgili konuşma ve haberlere makul ölçüde maruz kalması, yetişkinlerin olayı aktarırken paniğe kapılmadan tahlil odaklı rol model oluşturmaları önerilmektedir. Bu sırada çocukların lisana getirdiği telaşları dinlemek, yok saymamak ve anlamaya çalışmak çok kıymetlidir. Lisana getirdikleri endişelerinin üzerine yavaş yavaş giderek (örneğin kapalı alana girerken evvel kısa müddetli kalmak, sonra süreyi uzatmak gibi) alıştırılmalarına dayanak olmak gerekmektedir.”

Uzun müddet haber takibi, gerilimi artırıyor

Doç. Dr. Özden Bademci ise zelzele sonrasında doğal olarak yaşanan şok, endişe, korku ya da hissizlik üzere hislerin yaşanan inanılmaz şartlara verilen olağan yansılar olduğunun kabul edilmesi gerektiğini söyledi. Zorlayıcı tecrübelerin her vakit travmatize edici olmayabileceğini belirten Bademci, “Travma başımıza gelen durum değildir. Travma başımıza gelen şeye karşı bizim içimizde olandır. Yaşanan olumsuz olay kişinin reaksiyonlarını sınırlıyorsa, onu kendisinden koparıyorsa, potansiyeline, içsel kaynaklarına erişmesini ve kaynaklarını kullanmasını engelliyorsa o vakit travmadan kelam edebiliriz” dedi.

Gerilim altında kişinin dehşet, panik reaksiyonları verebileceğini, durumu inkâr edebileceğini ya da hisleriyle bağlarını kopararak hissizleşebileceğini belirten Bademci, kişinin daha çok olumsuz haberlere yönelerek dikkatini yalnızca aksiliklere verebileceğine, felaket beklentisi içine girebileceğine dikkat çekti. Bu türlü vakitlerde durumun süreksiz olduğunu düşünmeye çalışmak ve müspet düşünme eforu içinde olmanın kâfi olmayacağını belirten Bademci, şöyle devam etti:

“Müdahalenin duygusal beyefendisine yönelik olması gerekir ki, bu da yalnızca vücut odaklı terapötik müdahalelerle mümkündür. Günümüzde pek çok insanın yoga ya da meditasyona yönelmeleri bu yüzdendir. Sarsıntı sonrası ruhsal müdahalenin zihin-beden bütünlüğü içeren müdahaleler olması; uzun mühlet haber takibi yapılmaması ve fakat muteber kaynaklardan ve sonlu mühletlerle haber takibi yapılması gerekir. Uzun müddet haber takibi yapmak vücudumuzu hissizleştirir. Gerilimi, tasayı arttırır. Kişiyi içinde bulunduğu andan koparır. Anda olamamak bir travma belirtisidir. Korku, gerilim ve belirsizlikle başa çıkmada, kişinin ‘şimdi ve burada’ olmaya gereksinimi vardır. Kişi bunu fakat vücudunun verdiği yansıların farkında olarak yapabilir.”

Bademci, belirsizliğin çokça hâkim olduğu bu türlü bir periyotta yakınlık hissettiğimiz beşerlerle bağ kurmanın yeterli geleceğini söyledi. Bu sayede kendimizi inançta hissedeceğimizi belirten Bademci, “Güven, tehlikenin olmaması hali değildir. İnanç, kişinin bağ kurmaya açık olması halidir. Yargılamadan bedensel duyumsamalarımızı hissetmeye yahut hissedilmeyeni fark etmeye gereksinimimiz vardır. Bu elbette yeni bir lisandır. Lakin bu sayede zihnimiz de nefes almaya, niyetlerimiz berraklaşmaya başlayabilir.” dedi.

Çocuklarla oyun çok kıymetli

Sarsıntı sonrası çocukların içe dönebileceği üzere tam karşıtı davranabileceğini de vurgulayan Bademci, çocukların oyun yoluyla kendilerini tabir etmelerinin değerine dikkat çekerek şöyle devam etti:

“Sessiz olabilecekleri üzere çok hareketli, hatta sevinçli oldukları, yaşananlardan hiç etkilenmemiş oldukları izlenimini veriyor olabilirler. Çok hareketlilik, sevinçlilik hali çocukların telaş, dehşet, çok uyarılmışlık durumunun bir dışa vurumudur. Çocuklarla oyun temelli irtibat kurulması, onların hareketine ortam sağlayan oyunlar oynanması, bu oyunlarda çocukların bedensel duyumsamalarını şuurlu bir biçimde fark etmelerini sağlamak çok kıymetlidir. Çalışmaların oyunlaştırılarak eğlenceli hale getirilmesi yaşanan olumsuz anıların tetiklenmesini de pürüzler. Oyun çocukların doğal lisanıdır. Çocuklar eğlenerek yavaş yavaş bedensel duyumsamalarının farkına vardırılmaya çalışılır. Çocuğun tekrar vücudunu hissetmeye başlaması onda denetim hissini tekrar uyandırır. Çocuk kendi kendini düzenleyebilir hale gelir; dehşetle âdeta kilitlenen gücünün dışarı vurumu oyun aracılığıyla tekrar sağlanmış olur.”


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Toplulukla İletişimde Kalın

Bir yastık'a şimdi abone olun ve Hayat Arkadaşınızıbulun!

Biryastik.Net İlk 1000 Üyesini tüm paketlerde ücretsiz olarak kabul ediyor. Bu fırsatı kaçırmayın !!!

Bir yastık’a abone olun

Bir yastık size, sizin için uygun arkadaşınızı bularak bu süreci hızlandırmanız için fırsat sunuyor.

Şimdi üye Ol

www.biryastik.net  Copyright 2020 Tüm Hakları Saklıdır. •

Üyeler Kendi yükledikleri yazı ve medyadan sorumludurlar.